Şər (qısa hekayə)

2010-cu ilin iyun ayının əvəllərində, gecə yarısı Xətai prospektində taksi ilə gedirdim. "Şərq bazarı"nın qarşısında, prospektin ortası ilə o tərəf-bu tərəfə keçən meyvə-tərəvəz dolu arabaların arasından bir təhər maşınını sivişdirib keçən sürücüm, digər kolleqaları kimi oxşar mövzuda söhbətə başladı.

- Ay qardaş, burada nə zaman bir qayda-qanun yaradılacaq axı? Buna bax, buna bax... özünü az qala maşının altına atacaqdı... əclaf! O gün gördüm birini maşın vurub xosumvay eləyib, bir istədim saxlayım... sonra lənət şeytana deyib, çıxıb getdim...

Üz-gözümü turşudub, sürücüdən niyə belə etdiyini soruşdum. Adam heç tövrünü də pozmadan, bir damcı belə təəccüblənmədən, söhbətinə davam etdi:

Təəssübkeşlərin oğurluğu

Facebook şəbəkəsində "AZƏRBAYCANDA AZƏRBAYCANCA DANIŞAQ!" adlı bir səhifə var. Təsadüfən bu səhifədə belə bir foto gördüm: (bu və sonrakı şəkillərin üzərinə tıqlayıb, başqa pəncərədə daha dəqiq ölçüdə baxa bilərsiniz)

Hiss olunur ki, bunu düzəldən (imzasını Cavid Behruz kimi təqdim edən) insan özünü "dil təəssübkeşi" kimi göstərmək istəyib. Amma...

Azərbaycan dilinin qrammatikasını bir balaca bilən adam gözünün ucu ilə baxsa, burada nə qədər səhvin olduğunu görər. Cümlə quruluşlarına baxan kimi, bunun türklərdən oğurlandığını hiss etdim. Axtardım və tapdım. Buyurun:

M.S. Ordubadi "Dumanlı Təbriz" (romandan parça)

Dostlar, bu günlərdə M.S. Ordubadinin "Dumanlı Təbriz" romanını oxuyuram. Romanda İrandakı homosexual adətlər və Qacar şahlarının buna meyli barədə aşağıdakı parçanın geniş xalq kütlələri üçün maraqlı ola biləcəyini düşündüyümdən, paylaşmaq qərarına gəldim.

[...]
- Hər halda Təbriz qadınları məşhur İran padşahı Nəsrəddin şahın tanıdığı qadınlar deyil. Şahın anladığı kimi, onlar yalnız xörək bişirmək üçün deyil, eyni zamanda hər bir işə qabildirlər. Onlar çox ədəblidir. Kişiləri məşğul edə biləcək bu kimi idraklı qadınları gördüyüm birinci kərədir. Çox lətif danışıqları, mə`nus xasiyyətləri, zərif şivələri vardır. Onlar mövhumatçı deyillər. Açıq gəzməyə çox artıq maraqları vardır. Bununla bərabər, onların ailə həyatı çox qəmgin və faciəlidir. Kişilərdəki əxlaq pozğunluğu qadınların həyatına çox ağır təsir bağışlamışdır. İran Azərbaycanındakı kişilərin böyük bir hissəsi qadınlara tamammilə nifrət gözü ilə baxır, tamamilə qeyri-təbii eşqlərlə məşğul olurdu. Xüsusən, bu əxlaqsızlıq kübar ailələri içərisində daha artıq "tərəqqi" etmişdir. Bu əxlaqsızlıq XX əsrin əvvəllərində İranda çox böyük şöhrət tapmışdır. Təbrizə gələndən sonra bu məsələlərlə çox maraqlanıram və qoca adamlarla bu barədə çox danışıram. Dəvəçi ağzında çay satan bir qoca kişi ilə tanış olmuşam. Qoca həm alışverişçidir, həm falçıdır, həm də aralıq həkimidir. Bekar vaxtlarımda bununla çox görüşürəm. O, mənə qeyri-təbii eşq haqqında belə bir əhvalat söylədi:

Analoqu olsun, olmasın?

    Təbliğat məqsədi ilə nə zamansa, kiminsə dilindən çıxan bir fikri bizim TV-lər bəzən o qədər yerli-yersiz işlədir ki, axırda şiti-şoru çıxır, o kəlam da hamının gözündən düşür və sonralar yalnız istehza məqsədi ilə işlədilir.
     Yadınızdadırmı, məşhur “Lazım gələrsə...” qorxutmacası?
     Mən bilmirəm bunu ilk dəfə kim işlətdi: Prezident, yoxsa Müdafiə  naziri? TV mikrofonu qarşısında dili dolaşan əsgər, yoxsa hansısa bir meyxanaçı... Amma hər halda, bu ifadəni sonralar o qədər fırlatdılar ki, indi yalnız istehza vasitəsi kimi qəbul olunur.
     Artıq  çoxdan gülüş mənbəyinə çevrilmiş və yavaş-yavaş  aradan çıxan bir digər ifadə də məşhur “analoqu olmayan” ifadəsidir.
     Bu ifadənin müəllifi çox güman ki,

Mavi, Qırmızı, Yaşıl...

   






   Mavi, Qırmızı, Yaşıl...
   Hansı Mavi? Hansı Qırmızı? Hansı Yaşıl?
   Hər bir rəngin müəyyən tonları var. Biz kağız və ya kətan üzərinə qırmızı rəngin müxtəlif tonlarını - çalarlarını çəkə bilərik. Hər bir rəngdəki çalar fərqlərini sadəlövhcəsinə açıq və tündə də bölmək olar. Əslində isə hər bir rəngin onlarla, yüzlərlə variantı var. Bunu rəssamlar daha yaxşı bilərlər. Məsələn, Türkiyə bayrağındakı qırmızı rəngin, Pakistan bayrağındakı yaşıl rəngin xüsusi tonları var. Bu dövlətin xüsusi qurumları tərəfindən müəyyənləşdirilir və dəyişilməz qalır. Hər kəs öz ürəyi istədiyi qırmızının və ya yaşılın üzərinə ay-ulduz çəkərək bayraq düzəltmir. Eləcə də keçmiş SSRİ bayrağındakı qırmızı Türkiyə bayrağındakından fərqlənir. Fransız bayrağındakı göy və qırmızının da xüsusi tonları müəyyənləşdirilib. Bu məsələ çox mühümdür və istənilən ciddi dövlətin qanunvericiliyi ilə müəyyən olunur.
   Bizdə isə elə deyil.

Kim öyrətməlidir?

Bəzi məsələlərin həllində hansı prosedur əsas götürülmləlidir?

Məsələn, demokratiyaya xalq hazır olmalıdır? Yoxsa bu - siyasi iradə ilə xalqa öyrədilməlidir?
Kitabi Dədə Qorqudda Qazan bəy öz oğlunu "baş kəsib, qan tökməməkdə" qınayır. Oğlu isə öz atasına "sən nə zaman məni öyrətdin ki, indi də tələb edirsən?" məzmunlu cavab verir.

Buyurun, Kitabi Dədə Qorquddan Qazan bəy və oğlu Uruz bəyin dialoqu:

Cemiyyetin basqısı (video)

Bu günlərdə təsadüfən əlimə bir video keçdi. Baxarkən türklərim biz-biz oldu; dəniz kənarında bir dəstə zəhmətkeş, daşların üstündə yatmış qeyri-ənənəvi orientasiya nümayəndəsini yuxudan zorla qaldırıb, sonra ona həqarət yağdırırlar.

İnsanların danışıqlarında aqressiya hiss olunur...

Bizim vətəndaşlar sanki ona nəyisə sübut etməyə çalışırlar... həm də sevinə-sevinə...

Özlərinimi sübut edirlər? Kişiliklərinimi? Bu formadamı?

Bu nə aqressiyadır cəmiyyətimizdə, bu nə basqıdır?

Bu vətəndaşlar öz həyatlarında bəyəm bu qədər həqarət və basqı görürlər ki, onu da başqasına - bir zavallıya ünvanlayırlar?

Nə vaxt yarandı bu aqressiv insanlar? Necə yarandı?

Belə aqressiv cəmiyyət heç də yaxşı gələcək vəd etmir...

---

P.S. Video - iştirakçı şəxslərin konfidensiallığını qorumaq naminə, effekt süzgəcindən keçirilib.

---

Yuxarıdakı video oxumursa, Youtube vasitəsilə izləyəlim:

Rüşvət və dövlətçilik

Rüşvət - insanların öz aralarında münasibətlərini nizamlamaq üçün vasitədir. Özü də bir vasitə kimi çox sadə, asan, amma eyni zamanda insanların bərabər şərtlər altında fəaliyyətinə mane olan vasitədir.

Beləliklə, Rüşvət - ibtidai vasitədir.

Dövlətçilik isə münasibətlərin nizamlanması aspektindən mahiyyətcə ibtidailiyə qarşıdır. Çünki dövlət - insanlar arasında münasibətləri qanunverici aktlar vasitəsi ilə tənzimləməyi öhdəsinə götürür.

Məlum olur ki, RÜŞVƏT və DÖVLƏTÇİLİK paralel mövcud ola bilməz. Məsələn, vətəndaş haqlı olaraq düşünə bilər - "münasibətimi dövlətin mənə təklif etdiyi müqavilə ilə deyil, pulumla tənzimləyə bilirəmsə, dövlət mənim nəyimə lazımdır?"

Beləliklə - Rüşvət varsa, dövlət haradadır? Dövlət varsa, niyə rüşvət də var?

Şaha yaltaqlıq

1979-da İslam İnqilabı nəticəsində ölkəsindən qovulan İran şahı, 1 il sonra sürgündə xərçəng xəstəliyindən dünyasını dəyişdi. Bu günlərdə, şahın xanımı, Fərəh Pəhləvinin memuarlarını oxuyarkən şahın xəstəliyi ilə bağlı ibrətamiz əhvalata rast gəldim, bunu sizinlə bölüşmək istərdim.

Şahı müalicə edən yerli və xarici həkimlər müəyyən səbəblərdən xəstəliyi uzun zaman hamıdan, hətta pasientin özündən gizlədiblər. Bu barədə ümumiyyətlə cəmi 7-8 həkimin xəbəri varmış. Onlar bunun üçün şaha verilən Chlorambucil dərmanının adını da gizli saxlayıblar. Müalicə uğurla gedirmiş, amma bir dəfə həkimlər xəstəliyin yenidən şiddətləndiyini müşahidə ediblər.

Fərəh Pəhləvi "Xatirələr" kitabında fransız həkim George Flandrin`in həmkarı Jean Bernard`a yazdığı məktubları olduğu kimi daxil edib. Həmin məktubdan bir hissə:

Adamlar və heykəllər

Prezident İlham Əliyev Bakıda Koroğluya abidə qoymaq qərarına gəlib.

Maraqlıdır, bu heykəl nəyə lazımdır?

Qazancımızdan verdiyimiz vergilər, torpağın sərvətindən gələn gəlirlərdən büdcəyə yığılan vəsait buna xərclənməlidirmi?

Heykəllər nəyə görə qoyulur? Məsələn, Koroğlunun heykəlinə baxan azərbaycanlı, ya qeyri-azərbaycanlı nə hisslər keçirməlidir? Bunları da bir tərəfə qoyuram...

Məncə heykəlin müasir dövrdə əsas görəvi insanlara estetik həzz vermək olmalıdır. Amma mən artıq əminəm ki, Bakıda qoyulacaq Koroğlu heykəli məsəl üçün, Türkiyənin Bolu şəhərində qoyulmuş Koroğlu heykəlindən heç nə ilə fərqlənməyəcək:

Yəni bildiyimiz Koroğlu, at belində-filan... ətrafdakılara hər hansı estetik həzz verəcəyi böyük şübhə doğrurur...

Çünki bizim əksər heykəltəraşlarımızın, digər sahələrdə çalışanlarımız kimi dünya praktikasından xəbəri, həm də totalitar cəmiyyətdə yaşadıqları üçün yaradıcı cəsarətləri yoxdur.

Gəlin dünyadakı bir neçə heykələ baxaq: